Dit blog in het kort

Inleiding

cropped-herfst.jpgVergrijzing wordt vooral gezien als een financieel en organisatorisch probleem, terwijl het ook een unieke kans biedt op ontwikkeling: voor het eerst in de geschiedenis komen heel veel mensen toe aan de levensvragen van de tweede helft.

We kunnen van slimme mensen wijs worden, van een kenniseconomie een wijsheidscultuur. Hoe? En wat is dan wijsheid en hoe dragen we het over? Dat onderzoek ik hier publiekelijk en samen.

Het begint bij de val

pleisterDat hadden ze me wel eens eerder mogen vertellen: dat het de bedoeling van het leven is dat je valt, en dat het daar begint: de tweede helft, die de beste is – of tenminste de helft waar het om gaat.

De eerste helft domineert

Donald Trump is de kandidaat van de extreme pubercultuur.

We leven in een cultuur die de waarden van de eerste helft verheerlijkt – groei, opbouwen, opklimmen, winnen – en geen oog heeft voor waarden van de tweede helft.

Er gaat iets mis in een samenleving als één levensfase domineert. En zelfs nu we gemiddeld ouder worden dan ooit, ontstaat er geen balans en blijven we pathologische adolescenten. De bankencrisis in 2008 en de opkomst van Donald Trump laten daar extremen van zien.

Midlife: gekte of groeistuip?

De cliché's van de (mannelijke) midlifecrisis

De midlifecrisis is net zoiets als de puberteit: een poort naar een nieuwe fase, niet een tijdelijke gekte aan het begin van je aftakeling. Ook midden in je leven groei je door, en dat gaat gepaard met groeistuipen. Wat er daarna komt aan volwassenheid, wat de inhoud daarvan is, dat is mijn vraag.

Het vehikel zien

bestand-19-10-16-16-49-47Je werk en zelfs je intieme relaties zijn vehikels voor iets anders. Dat ga je zien als je ouder wordt, vertelde mijn garagist.

Het is enorm belangrijk dat je goede vehikels bouwt: een gevoel van eigenwaarde, een stevig ego, een identiteit, een beroep of vaardigheid. Maar op enig moment dringt de vraag zich op of de vehikels die je gemaakt hebt je ook ergens brengen.

Waarom moet je vallen?

In Griekse drama’s was een 'persoon' het masker waardoor de stem van de acteur werd versterkt: ‘per sonare’, doorheen klinken.

Op enig moment ga je zien dat jij niet je verhaal bent, niet je geschiedenis, niet je ideeën, niet je positie, niet je bezittingen. En dat lukt doorgaans pas als je de regie uit handen hebt moeten geven. En wat je dan wel bent? Dat is de vraag van wijsheidstradities – en ook van de beste helft van je leven.

Op zoek naar taal van wijsheid

Adam geeft namen (15e eeuws fresco).

Als je iemand geworden bent en op je grens stuit, blijkt dat je niet alles kunt beheersen, repareren of zelfs maar begrijpen. Maar de dominante manieren van kijken in onze cultuur (en in onszelf) zijn die van de manager, de techneut, de wetenschapper en de therapeut. Zij kijken naar de werkelijkheid om haar te beheersen, te fixen of te analyseren, en de enige die naar binnen kijkt – de therapeut – vertrouwt het niet.

Je weet meer dan je weet 

zwarte-pietDe Verlichting zorgde voor een geweldige groeispurt – en maakte ons tot mensen met een waterhoofd, die leven vanuit de verkeerstoren van het rationele denken.

Maar we kennen de werkelijkheid niet alleen door rationeel te denken, maar ook door ons lichaam, onze emoties, onze verbeelding en onze verbondenheid.

Nee is niet genoeg

contrastervaringWe zijn zo goed getraind om kritisch te zijn, maar wat komt er daarna? Waarom is het zo moeilijk om ergens ja op te zeggen? Om niet alleen ergens tegen, maar ook ergens van of voor te zijn?

Almaar nee zeggen is niet genoeg. Het wordt ook zo vervelend op den duur. Het is tijd om samen te spreken over ons ja – met alles wat erop aan te merken valt.

Woede als identiteit

jan-terlouw-dwddJan Terlouws acht minuten bij DWDD riep veel instemming en ook afkeuring op. In de laatste categorie zaten veel seculiere fundamentalisten, die steeds hetzelfde doen: als er iets aan te merken is (en dat is er altijd), dan deugt de persoon in kwestie of diens mening niet.

Daarmee wordt de eigen woede beschermd als ware het een kostbaar bezit, een identiteit. Bovendien heeft de neezegger een alibi om niet mee te hoeven doen aan het gezamenlijke gesprek over de toekomst van onze samenleving en van de aarde. Zo gaat veel betrokkenheid verloren.

Ongelofelijke overvloed van goed

kaarsenJa, het is een raadsel dat er kwaad is, pijn, lijden en mislukking. Maar het is een even groot raadsel dat er goed is. Een groter raadsel eigenlijk, omdat er zo veel van is.

Maar het goede, al hoeft het er helemaal niet te wezen, is er. In zo’n enorme mate dat we het nauwelijks waarnemen. Ook vandaag gaat op verreweg de meeste plaatsen met verreweg de meeste mensen verreweg het meeste goed.

Wat is wijsheid?

grijstintenZeven elementen van wijsheid probeer ik hier uit:
– er schuilt kracht in kwetsbaarheid;
– je weet dat alles licht én donker, donker én licht is;
– je leert kennis van ratio, lichaam, emoties, verbeelding en verbinding integreren;
– je doet niet alles maar kiest – en gaat de diepte in;
– je wordt milder en ziet jezelf niet meer als de maatstaf;
– je eigen rol wordt kleiner, maar je blikveld groter. Het is niet jouw leven, jij bent van het leven;
– je krijgt zin om te delen, weg te geven, want je hebt al ontvangen.

Leve de depressieve witte man

Woede en depressie zijn twee kanten van dezelfde medaille: ze geven antwoord op onvrede met hoe het is. De boze witte man geeft een ander de schuld, de depressieve zichzelf. Is er een andere optie?

Wijsheidstradities vertellen in allerlei metaforen dat je, om tot nieuw leven te komen, door de woestijn moet, door de donkere nacht, de dood, het graf.

Ondraaglijk kwetsbaar

Een verhaal aan de hand van het zoeken van een vriendin. Kwetsbaar zijn is niet iets wat je moet oplossen of voorkomen, maar een kans om je te laten dragen. Kwetsbaarheid is een vondst van het leven om je te bevrijden van het idiote idee dat je een autonoom individu bent.

Schaduwwerk

Een van de belangrijkste klussen waar je in de tweede helft van je leven voor staat is schaduwwerk. Want alle talenten die je ontwikkelde hebben een schaduwkant. En die kun je niet een leven lang ontlopen. Maar vrees niet: dit werk vraagt niet zozeer om inspanning, maar om ontspanning.

We overvragen individuen en ondervragen het systeem – In ontwikkeling

Metaforen leren verstaanIn ontwikkeling

Wijsheid beoefenenIn ontwikkeling

Delen?Email this to someoneShare on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedIn